Klei als sleutel tot een klimaatrobuuste zandbodem?

Het klei-in-zand-principe. Het klinkt eenvoudig: vrijgekomen kleigrond (bijvoorbeeld uit bouw- of natuurprojecten) toepassen om droge zandgronden te verbeteren. Door de toevoeging van klei verandert zand geleidelijk in een vruchtbaardere en meer veerkrachtige bodem. Boeren profiteren van een betere vochthuishouding, sterkere gewasgroei en een hogere opbrengst. Precies dát zijn innovaties waar we naar op zoek zijn voor een duurzame landbouw in de toekomst. Daarom doken we dieper in dit onderwerp met Ard Looman (deelnemend agrariër) en Ruud van Uffelen (LIFECO2SAND).

Van Australisch onderzoek naar verbetering van de Achterhoekse bodem

In het LIFE CO2SAND-project baseren de initiatiefnemers, Rijkswaterstaat en Provincie Gelderland, zich op Australisch onderzoek. In Zuid- en West-Australië is het namelijk gebruikelijk om klei uit de ondergrond te gebruiken om de waterafstotendheid van de zandige bovengrond te verminderen en het waterbergend vermogen te vergroten. Onderzoek laat zien dat het toevoegen van klei en silt aan zandgrond ook een gunstig effect heeft op de opbouw van organische stof en zo bijdraagt aan het tegengaan van klimaatverandering.

Met LIFE CO2SAND wordt deze methode in de praktijk getest, onder andere in de Achterhoek. Inmiddels zijn honderden hectares zandgrond verrijkt met klei en worden op verschillende locaties demovelden ingezet om de werking en resultaten zichtbaar te maken. Daar ziet men hoe wortels beter naar de klei-klontjes groeien, hoe het bodemprofiel verbeterd en welke effecten dit heeft op de ontwikkeling van gewassen. Ruud geeft aan: “de levende grond die van de percelen ontgraven wordt, behouden we weer voor de landbouw.”

Wat het boeren oplevert

Een van de deelnemende boeren is Ard Looman uit Zelhem. Enerzijds ziet hij zijn deelname als een experiment, omdat het nog niet duidelijk is hoe het precies uitpakt; maar hij ziet klei-in-zand écht als een blijvende investering in zijn grond. Hij vertelt: “Mijn vertrekpunt is vocht. Op de percelen waar klei is aangebracht, kan de bodem merkbaar beter vocht vasthouden. In de bodemprofielen kun je zien dat de wortels de klei opzoeken. Daarnaast zullen we op termijn meer organische stof in de grond krijgen, puur omdat je een betere mineralenbalans hebt.”

Op de percelen van de Zelhemse melkveehouder is meermaals, laag voor laag, klei aangebracht en afgelopen voorjaar gefreesd en geploegd. Deze ‘LIFECO2SAND klei’ is vrijgekomen bij de aanleg van natuur, wegen en woningen, uit het Gelders rivierengebied. Onlangs nog werd er 1000 kuub klei uit Netterden geleverd bij Looman, 40 vrachtwagens vol. Looman spreekt zich positief uit over de gedrevenheid binnen het project. De initiatiefnemers en de betrokken boeren zijn enthousiast, er is veel kennis opgedaan over welke klei zich goed leent voor de verwerking en het animo is groot. “Klei heeft tijd nodig, misschien wel 15 jaar, maar het vermogen om CO2 te binden wordt op termijn zeker vergroot. Daarnaast zorgt klei-in-zand voor een betere mineralenbenutting, waardoor ook uitspoeling van mineralen verder wordt beperkt.”

Veel interesse in klei-in-zand

Tijdens het Agro Innovatie Event bleek tevens hoe groot de belangstelling is voor deze aanpak. Ruud van Uffelen, namens het LIFECO2SAND-projectteam, ging daar met tientallen bezoekers in gesprek over de werking van klei-in-zand en de ervaringen en kansen voor toepassing op eigen percelen. En dat was zeker de moeite waard: via een contact dat hij heeft opgegaan tijdens het event, worden er drie bedrijven in Monfertland voorzien van kleigift. De belangstelling voor het onderwerp is niet onterecht. Het bijzondere is dat de aanpak niet alleen waarde oplevert op het erf, maar ook daarbuiten. De boer versterkt zijn bedrijfsvoering, bodem en waterhuishouding, terwijl de omgeving profiteert van meer natuurkwaliteit en een toekomstbestendig landschap. Wil je meer lezen over de resultaten tot dusver? Neem dan een kijkje op deze website.

Demo klei-in-zand 

Op donderdag 5 februari vindt bij Agro-Innovatiecentrum De Marke een praktijkgerichte demo plaats waarin van dichtbij te zien is hoe klei-in-zand wordt toegepast en wat dit in de praktijk betekent. Tijdens de demo zijn verschillende machines en werkwijzen te bekijken voor het aanbrengen en inwerken van klei. Ook wordt met behulp van Veriscan-techniek het verschil getoond tussen behandelde en onbehandelde stroken. Daarnaast is er gelegenheid om samen met een bodemcoach een profielkuil te bekijken en de bodemopbouw te bespreken. Aanmelden voor de demo kan via deze link.