Eerste jaar onderzoek Klimaat Keren

‘Wat mij het meest opviel, was dat het gras al direct veel dieper gaat wortelen’. Dit zegt Merijn van den Hout, onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut. Hij is betrokken bij het onderzoek naar het verdiepen van de bouwvoor op zandgrond. Wat is het idee? Op veel graslanden op zandgrond bereikt het organische stofgehalte in de bouwvoor haar optimum. Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit onderzoek van Eurofins. Dan zijn opbouw en afbraak ervan in balans. Meestal ligt dat evenwicht op zandgrond bij zo’n 5,5% organische stof. De bouwvoor zit dan ‘vol’. Maar onder die gangbare bouwvoor van zo’n 25 cm bestaat de ondergrond vaak uit zeer schraal zand.

Melkveehouder Pieter Brouwer benaderde De Innovatie Coöperatie een aantal jaren geleden met het idee om ook in die diepere ondergrond het organische stofgehalte te verhogen. Hij zag voor zich dat we zo een schrale zandgrond zouden kunnen omvormen naar een rijke enkeerdgrond met een dikkere vruchtbare teellaag. Enkeerd 2.0 noemde hij zijn idee. Lees in dit artikel meer over het ontstaan van het project. 

Potentiële pluspunten

Samen met het Louis Bolk Instituut en Wageningen UR vertaalden we het idee van Pieter naar een onderzoek onder de naam Klimaat Keren. Die naam verwijst naar de gedachte dat we met deze methode meer koolstof (organische stof) uit de atmosfeer in de bodem kunnen opslaan dan nu het geval is. Dat is goed tegen de klimaatverandering. In het onderzoek wordt daartoe de vruchtbare bovenlaag vermengd met de onvruchtbare onderlaag. Het idee is dat in de verschraalde grond veel meer organische stof en dus koolstof kan worden opgeslagen. Bovendien is de verwachting dat door het mengen gewassen dieper kunnen wortelen en dat de bodem dankzij een toename van de organische stof meer water kan vasthouden en meer nutriënten zoals stikstof kan opslaan. Kortom: een heel aantal potentiële pluspunten. Maar elke boer zal terecht huiverig staan tegenover de gedachte om zijn kostbare bouwvoor te gaan verschralen. Daarom is het belangrijk eerst goed te onderzoeken of dit hele verhaal wel klopt en of het zo gunstig uitpakt als we hopen. 

De eerste indrukken

Merijn legt uit wat ze onderzoeken. ‘Op twee melkveebedrijven in de Achterhoek hebben we uitgebreide proefvelden aangelegd voor wetenschappelijk onderzoek en op drie bedrijven eenvoudigere demovelden. We hebben daarbij de bovengrond met de ondergrond gemengd. We deden dat tot 50 cm en tot 70 cm diep. Bij die laatste verschralen we dus het meest. Alle percelen liggen in gras of gras/klaver.’ Merijn vertelt dat ze nu de eerste meetresultaten van de proefvelden aan het analyseren zijn. ‘De grote vraag is allereerst wat voor effect de verschillende niveaus van verschraling hebben op de opbrengst en op de gewaskwaliteit.’ Merijn geeft aan dat het uiteraard nog te vroeg is om conclusies te trekken. De proef loopt nog twee jaar. Maar de eerste indrukken wil hij al wel delen. 

‘We zien in ieder geval door de menging een hoger organisch stofgehalte op diepte. Wat daarnaast opviel was dat het nieuw ingezaaide gewas met de beworteling direct al gebruik maakte van de dieper opengemaakte bodemlagen. Dat zag er heel mooi uit. Dit zou een robuuster gewas moeten geven dat langer tegen droge periodes bestand is. We zijn heel benieuwd of we de komende jaren hierdoor verschillen gaan zien in gewasopbrengst en kwaliteit”.

Dromen van een dikke, vette bouwvoor

Of het droombeeld van Pieter Brouwer, een dikkere bouwvoor, rijk aan organische stof, gaat uitkomen is nog de vraag. Merijn: ‘Over de effecten op opbrengst en kwaliteit kunnen we na afloop van deze proef veel zeggen. Verder ben ik erg benieuwd hoe het organische stof zich zal ontwikkelen en opbouwen. Dat is een kwestie van de lange termijn. Het liefst wilen we de ontwikkeling van de bodem na afloop van de proef nog jaren blijven volgen.’

Merijn en zijn collega’s zijn de eerste resultaten aan het uitwerken. We houden jullie op de hoogte van de vorderingen. Heb je vragen over dit project? Innovatiemakelaar Carel de Vries beantwoord graag al je vragen.